Bilirkişi
Bilirkişi, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümleri uyarınca; çözümü hakimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle giderilemeyen, özel veya teknik bilgiye ihtiyaç duyulan hallerde oy ve görüşüne başvurulan uzman kişidir.
Bilirkişilik, yargı organlarına yardımcı olan kamusal nitelikte bir müessesedir. Hakimler, dava konusu olan uyuşmazlığın teknik yönünü aydınlatması için bilirkişinin uzmanlığına başvururlar; ancak hukuki değerlendirmeyi bizzat kendileri yapmak zorundadırlar.
Bilirkişiye Başvurulan Haller ve Sınırları
Yargılamada bilirkişi görevlendirilmesi belirli yasal sınırlarla sınırlandırılmıştır:
- Özel veya Teknik Bilgi Şartı: Tıbbi malpraktis davalarında bir doktorun, inşaat uyuşmazlıklarında bir mühendisin ya da hesaplama gerektiren işlerde bir mali müşavirin görüşünün alınması bilirkişiliğin kapsamına girer.
- Hukuki Konularda Bilirkişiye Başvurma Yasağı: Hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Bilirkişiler raporlarında hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamazlar.
Bilirkişi Olma Şartları ve Sicil
Türkiye'de bilirkişilik yapabilmek için Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Daire Başkanlığı tarafından tutulan bölge kurulu listelerine kayıtlı olmak gerekir. Başlıca şartlar şunlardır:
- Fiil ehliyetine sahip olmak ve imza yetkisini haiz bulunmak.
- Bilirkişilik yapacağı uzmanlık alanında en az 5 yıl fiili olarak çalışmış olmak.
- Terör örgütleriyle iltisaklı olmamak ve belirli ağır suçlardan mahkûm olmamak.
- Adalet Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kurumlarca düzenlenen zorunlu bilirkişilik temel eğitimi programını başarıyla tamamlamak.
Görev, Sorumluluk ve Haklar
Bilirkişiler görevlerini icra ederken kamu görevlisi gibi muamele görürler ve çok sıkı yasal yükümlülüklere tabidirler:
- Yansızlık ve Sır Saklama: Bilirkişi, görevini tarafsızlık içinde yürütmek ve incelemesi sebebiyle öğrendiği sırları saklamakla yükümlüdür. Hakimin reddini gerektiren sebepler (akrabalık, menfaat ilişkisi vb.) bilirkişiler için de geçerlidir.
- Görevi Bizzat Yerine Getirme: Bilirkişi, mahkemece kendisine verilen görevi başkasına devredemez, incelemeyi bizzat kendisi yürütmek zorundadır.
- Bilirkişi Raporu: Bilirkişi, mahkemenin verdiği süre içinde (kural olarak HMK'da en çok 3 ay, ek süreyle en çok 3 ay daha) hazırladığı gerekçeli raporu mahkemeye sunar. Hakim, bilirkişinin raporuyla bağlı değildir; raporu serbestçe takdir eder.
- Ücret Hakkı: Bilirkişiye, sarf ettiği emek ve mesai göz önünde bulundurularak Adalet Bakanlığı tarafından her yıl yayımlanan tarife uyarınca mahkemece belirlenen bir bilirkişi ücreti ödenir.